HISTORIA  LIGI  MORSKIEJ  W  POLSCE  I  AMERYCE

 (przedstawiona przez Panią Halinę Zawadzką - Sekretarz Zarządu Głównego w Nowym Yorku)

Sto lat niewoli i rozbiorow rozproszylo polska gospodarke wodno-morska i rzeczna w rece okupantow.  W wyniku dzialan wojennych zaczeli przyjezdzac na tereny polskie bedace pod rozbiorami, Polacy ktorzy pelnili rozne funkcje we flotach zaborcow.  W sierpniu 1918 roku przyjechal do Warszawy Kazimierz Porebski byly kontradmiral floty rosyjskiej wokol ktorego zaczeli skupiac sie marynarze podkomendni  kontradmirala, jak rowniez pracownicy zeglugi na Wisle.  Wszyscy skupieni wokol kontradmirala K. Porebskiego widzieli zblizajacy sie koniec wojny i mozliwosc odzyskania niepodleglosci.  Postanowili wiec zalozyc organizacje, ktorej celem byloby przejecie gospodarki wodnej srodladowej i morskiej, a poprzez to niedpouszczenie do zniszczenia oraz uprowadzenia sprzetu i taboru rzecznego.  Byla to bardzo wazna galaz transportu srodladowego w owczesnym czasie, poniewaz  morze Baltyk bylo  „oknem na swiat’.

Pierwsze zebranie organizacyjne odbylo sie w Warszawskim Towarzystwie Handlu i Zeglugi w dniu 1 pazdziernika 1918 roku, zwolal go i przeprowadzil Kazimierz Porebski.  Tego dnia wybrano historyczny zarzad w sklad ktorego weszli:

K. Porebski – przewodniczacy, Edmund Krzyzanowski - dyplomowany oficer marynarki handlowej, Tadeusz Wonda - inzynier komunikacji, Antoni Garnuszewski - inzynier morski, Tadeusz Maliszewski - kapitan zeglugi rzecznej, Aleksander de Luhe inzynier – mechanik marynarki wojennej, Witold Hubert - inzynier morski, Michal Borowski –kontradmiral, Bogumil Nowotny – pulkownik marynarki wojennej, Ludgard Krzycki –kapitan zeglugi wielkiej, Kazimierz Piotrowski –inzynier.

Nowo powstala organizacja przyjella nazwe Bandera Polska.

11 listopada 1918 roku rozpoczeto obsadzac  poniemieckie placowki  takie jak „Warschaue Schiffahrtssgruppe” i inne  urzedy drog wodnych. Cel i zadanie organizacji zostalo osiagniete gdyz  zabezpieczono sprzet, tabor rzeczny i mienie panstwowe, a czlonkowie Bandery Polskiej zostali powolani do pracy w gospodarce rzecznej i morskiej. A oto kilka historycznych dat Stowarzyszenia Bandera Polska:

·      1 pazdziernik 1918 rok – zalozenie Stowarzyszenia Bandera Polska

·      2 listopad 1918 rok – przejecie gospodarki wodnej po Niemcach

·      maj 1919 rok - wydanie pierwszego pisma „Bandera Polska”

·      maj 1919 rok – Stowarzyszenie „Bandera Polska” zmienia nazwe na „Liga Zeglugi Polskiej”

·      31 maj 1919 rok – statut „Ligi Zeglugi Polskiej” zostaje zatwierdzony przez Ministerstwo Spraw Wewnetrznych.

W sklad pierwszego Zarzadu Ligi Zeglugi Polskiej weszli:

- Prezes Kazimierz Porebski – kontradmiral

- Czlonkowie:

   Edmund Krzyzanowski – oficer marynarki handlowej

   Jerzy Zdziechowski – pozniejszy minister skarbu

   Leon  Biegdeisen – lekarz

   Wlodzimierz Nlecz – inzynier morski

   Antoni Garnuszewski – inzynier morski

   Jan Jcyna – general

  Karol Trzaska Durski – general

  Boleslaw Roja – general

• lipiec 1919 – LZP wydaje drugi i ostatni numer czasopisma „Bandera Polska”

(z czasopisma zrezygnowano ze wzgledu na brak srodkow finansowych).

• 1 kwiecien 1920 rok – pierwsze Walne Zebranie LZP; w skladzie 5 218 czlonkow (w Warszawie – 2905, w terenie – 2313).
• 1920 rok wybuch wojny polsko-rosyjskiej, LZP przerywa dzialalnosc
• 1921 rok – wznowienie dzialalnosci i juz pod koniec roku organizacja liczy 20 tys. czlonkow skupionych w 50 oddzialach
• 1922 – 1923 – Liga bierze udzial w budowie portu w Gdynii
• 27 kwiecien 1924 rok – Walne Zebranie Ligi Zeglugi Polskiej, organizacja zmienia nazwe na Liga Morska i Rzeczna, jednakze dzialalnosc Ligi zostaje zawieszona.  Pomimo tego, decyzje podjete przez Lige, takie jak:

- budowa portu w Gdynii (ktory  istnieje do dzis)

- zalozenie Panstwowej Szkoly Morskiej w Tczewie

sa wielkimi sukcesami tej organizacji.

 Liga Morska i Rzeczna od 1924 roku do 1930 roku kierowal zarzad w skladzie:

Kazimierz Porebski – Prezes

Czlonkowie:

Jozef Borowik,  Gabriel Chrzanowski,  Antoni Garnuszewski, Jozef Klejnot-Turski, Czeslaw Klarner, Stanislaw Legowski, Czeslaw Petellez,  Aleksander Rylke,  Feliks Rostkowski, Julian Runmel, Jerzy Swirski, Tadeusz  Wenda, Mariusz Zaruski, Stefan Zeromski i inni.  W tym okresie Liga rozwijala sie bardzo preznie, w 1927 roku posiadala 27 oddzialow.  Od 1924 roku Liga wydawala miesiecznik „MORZE” w nakladzie 3000 egzemplarzy. W roku 1939 zmieniono nazwe miesiecznika na „Morze i Kolonie”

• pazdziernik 1930 rok – III  Walny Zjazd zmienia nazwe organizacji Liga Morska i Rzeczna  na  Lige Morska i Kolonialna oraz opracowuje statut, ktory wraz z poprawkami obowiazuje Lige Morska do dzis.

Najmniejszym ogniwem organizacji jest Oddzial z wlasnym zarzadem, wyzsza wladza jest Zarzad Okregu z delegatami. Nad nim jest Zarzad Glowny i Rada Centralna.  Najwyzsza wladze stanowi Walny Zjazd Delegatow.

Wybitni dzialacze Ligi Morskiej i Kolonialnej:

• General Gustaw Orlicz Dreszer (patriota i wybitna osobowosc)- Prezes Ligi Morskiej i  Kolonialnej od 1930 roku – lipca 1936 roku (zmarl 16 lipca 1936).
• General Stanislaw Kwasniewski od lipca 1936 roku do wrzesnia 1939 roku
• Jozef Kozuchowski – Prezes Rady  Glownej do 1930 roku do 1939 roku – wiceminister przemyslu i handlu
• General Doktor Roman Gorecki od 1935 do 1939 – wiceminister skarbu.

 W 1937 roku Gen. Broni Kazimierz Sosenkowski obejmuje protektorat nad caloksztaltem dzialalnosci Ligi Morskiej i Kolonialnej.  W tym okresie Zarzad i Rada Centralna  LMK liczy 62 osoby, w sklad ktorej wchodzi kilkunastu oficerow, w tym 4 generalow, 1 kontradmiral, 2 senatorow, 1 posel; pozostali czlonkowie to wysokiej  rangi urzednicy administracji panstwowej.

W 1933 roku utworzono Wydzial Marynarki Wojennej pod kierownictwem Kmdr. Por. Karola Korytkowskiego.

W grudniu 1936 roku powolano 5 wydzialow LMK:

- wydzial obrony morskiej – komandor Karol Korytowski

- wydzial morski – Henryk Strasburger

-wydzial kolonialny – pplk. Boleslaw Pikusa

- wydzial wychowania morskiego mlodziezy – gen. Mariusz Zaruski

- wydzial zeglugi srodladowej – inz. Alfred Konopka

W okresie od 1935 roku  do 1939 roku Liga rozwila sie bardzo dynamicznie, i tak:

- 1935 rok  - liczy 282012 czlonkow

- 1937 rok -  liczy 535237 czlonkow

-  1939 rok 1 czerwiec – liczy 992780 czlonkow.

W okresie tym nieudanymi posunieciami  organizacji  bylo zalozenie kolonii w Parmie – Brazylia  oraz zakup 2 statkow „Elemka” i „Poznan”.

Osiagnieciami natomiast:

- utworzenie funduszu obrony morskiej –  zebrano 10 milionow zlotych

- utworzenie funduszu budowy lodzi podwodnych –  zebrano 2.5 miliona zlotych

- aktywnosc w rozwoju floty handlowej, przemyslu okretowego i rybolostwa.

 Wybuch II wojny swiatowej (1 wrzesien 1939 rok)  przerwal dzialalnosc Ligi w Polsce na pare lat,  jednakze 20 pazdziernika 1944 roku reaktywowano dzialalnosc Ligi Morskiej i  Kolonialnej.

 W Lublinie w latach 1948 – 1949 przeprowadzono w Lidze polityczne czystki.  Nastepnie w 1953 roku zmieniono nazwe na Lige Przyjaciol Zolnierza, ktora wlaczono do Ligi Obrony Kraju.  Dopiero 22 kwietnia 1981 roku w Gdansku zarejestrowano Stowarzyszenie Liga Morska w Stanach Zjednoczonych.

Historia Ligi Morskiej w Ameryce siega lat 1932 -1933.  Aktywnymi osrodkami byly wowczas:  NewYork, Bufflo, Chicago, Detroit, Clevland, Philadelphia, Sevanto.

Pierwszy Zjazd Ligi Morskiej w Ameryce odbyl sie 30 czerwca 1935 roku w Chicago, a pierwszym prezesem zostal wybrany  dr. Wladyslaw Kuflewski.  Od tego tez momentu w Chicago ma  swoja siedzibe Zarzad Glowny Ligi Morskiej. W 1937 roku Liga Morska liczyla 40 oddzialow w osmiu stanach  Ameryki.

W 1935 roku powstaje pierwszy oddzial LMA na terenie New York nr. 10  im. Stefana Starzynskiego, gdzie 14 czerwca 1935 roku wybrano pierwszy zarzad  a prezesem zostal

L.Kruszewski.  W roku 1936 powstaje oddzial Gdynia  nr.15.  Prezesem tego oddzialu zostaje Henryk Zygadlo.  Rowniez w stanie New Jersey powstaje oddzial nr. 8 im.Gen. Sosnkowskiego, lecz blizszej daty zalozenia jak i historii  tego oddzialu nie posiadamy.

Poprzez te oddzialy w ciagu lat przesuwa sie plejada ludzi ambitnych i zasluzonych dla  organizacji.   Wybitnymi  dzialaczami w tym okresie byli: Vincenty Brunhard zalozyciel oddzialow na stan  New York, delegat 1-go zarzadu Okregu I  w New York.  Aktywny dzialacz i organizator w Manhattanie i Brooklynie, zalozyciel  kol mlodziezowych, wieloletni prezes oddzialu Gdynia 15.  Wymienic rowniez nalezy wspolzalozyciela Ligi Morskiej Wincenta Sobierajskiego wraz z zona Stanislawa.  Poprzednio pelniacego funkcje prezesa oddzialu im. Starzynskiego, jak rowniez prezesa Okregu I  i prezesa Zarzadu Glownego.  Przez ostatnie lata dlugoletni honorowy prezes oddzialu Gdynia 15 – zmarl w czerwcu 2004 roku.

Kazdy z oddzialow Ligi Morskiej posiada bogata historie swojej dzialalnosci niemniej jednak nalezy wspomniec o oddziale im. Starzynskiego.  Oddzial ten aktywnie uczestniczyl w  „Pozegnaniu Paderewskiego”,   wital w  1935 roku w Nowym Yorku  m/s Pilsudski,  w 1941 gen. Ducha,  gen. Sikorskiego,  gen. Tadeusza „Bor” Komorowskiego,  w 1946 gen. Wladyslawa Andersa,  w 1955 Lt. Francis Jareckiego.

Oddano hold Polskiej Marynarce Wojennej i Handlowej.  Oddzial posiadal klub kajakowy, kolo plywackie,  kolko dramatyczne oraz mlodziezowe  z wlasna swietlica.

Przewinello sie tam wielu wspanialych ludzi. Z tego wlasnie oddzialu wywodzi sie  prezes Okregu I Ligi Morskiej w Ameryce na stan New York i New Jersey  - Pani Janina Borkowska,  pierwsza  kobieta na tym stanowisku.   Pani Janina poprzez swoja aktywna dzialalnosc doprowadzila do zorganizowania  Nadzwyczajnego Walnego Zjazdu  i przeniesienia Zarzadu Glownego Ligi Morskiej z Chicago do Nowego Yorku.

Nadzwyczajny 18 Walny Zjazd  Ligi Morskiej w Ameryce odbyl sie 21 listopada 1999 roku w Nowym Yorku, a nowo wybranym prezesem Zarzadu Glownego  zostal  Pan Szczepan Janeczko.